आज जनै पूर्णिमाको दिन, काठमाडौंका अधिकांश भान्साहरू नौ थरीका गेडागुडीको मिश्रित बास्नाले मगमगाएका छन् । यो केवल एक परम्परागत परिकारको सुगन्ध मात्र होइन, यो नेपाली समाजको रैथाने ज्ञान र विज्ञानको जीवन्त प्रमाण पनि हो, जसलाई हामी ‘क्वाटी’ भनेर चिन्छौं ।
क्वाटी एउटा सामान्य गेडागुडीको झोल होइन, यो ‘जीवित भोजन’ हो । पानीमा भिजाएर टुसा उमार्ने प्रक्रियाले गेडागुडीभित्र सुसुप्त अवस्थामा रहेको जीवनलाई ब्यूँझाइदिन्छ । यो प्रक्रियाले गेडागुडीमा रहेको पौष्टिक तत्वलाई कैयौं गुणा बढाउँछ र शरीरले सजिलै पचाउन सक्ने बनाउँछ । आयुर्वेददेखि आधुनिक पोषण विज्ञानसम्म, सबैले यसको फाइदालाई स्वीकारेका छन् ।
एक कचौरा क्वाटी, अनेक फाइदा
वर्षाको झरीमा रुझ्दै खेतीपातीमा व्यस्त किसानको शरीरलाई चाहिने ऊर्जा होस् वा मौसम परिवर्तनले निम्त्याउने रुघाखोकी र कमजोरी, एक कचौरा तातो क्वाटी यसको अचुक औषधि मानिन्छ । यसमा पाइने प्रोटिनले शरीरलाई शक्ति दिन्छ, फाइबरले पाचन प्रणालीलाई बलियो बनाउँछ र विभिन्न भिटामिनहरूले रोगसँग लड्ने क्षमता बढाउँछन् ।
नेवार समुदायले यसलाई ‘क्वाटी पुन्ही’ का रूपमा मनाएर यो ज्ञानलाई पुस्तौंदेखि जीवन्त राखेका छन् । तर, आज यसको महत्व काठमाडौं उपत्यकाको साँध नाघेर देशभर फैलिएको छ । स्वास्थ्यप्रति सचेत नयाँ पुस्ता होस् वा नेपाली स्वाद खोज्ने पर्यटक, सबैको रोजाइमा क्वाटी पर्न थालेको छ ।
अतः क्वाटी केवल जनै पूर्णिमामा खाइने एक परिकार मात्र रहेन, यो हाम्रो संस्कृतिले विज्ञानलाई कसरी अँगालेको थियो भन्ने एक स्वादिष्ट उदाहरण बनेको छ, जसको महत्व र सान्दर्भिकता कहिल्यै पुरानो हुँदैन ।
